Afval bestaat eigenlijk niet meer – althans niet bij Waterschap Noorderzijlvest. Het waterschap werkt steeds meer volgens de principes van de circulaire economie, waarin grondstoffen en materialen zoveel mogelijk worden hergebruikt. Daarmee draagt Noorderzijlvest bij aan de doelstelling van de waterschappen om het grondstoffenverbruik tot 2030 met de helft te verminderen en volledig circulair te werken in 2050.
Het waterschap ziet vrijgekomen grondstoffen vanuit die gedachte steeds meer als kans. Bagger of grond die vrijkomt bij werkzaamheden kan bijvoorbeeld opnieuw worden gebruikt als bouwmateriaal. Net als beton of staal dat vrijkomt uit verouderde bouwwerken. En uit de rioolwaterzuivering kunnen in de toekomst waardevolle grondstoffen worden teruggewonnen.
In de praktijk betekent dat bijvoorbeeld dat gemalen, stuwen en waterkeringen vaker worden gerenoveerd. En dat bij nieuwbouw hoogwaardige materialen een tweede leven krijgen. Dat begint al in de ontwerpfase. Bij inkoop en aanbestedingen weegt duurzaamheid steeds zwaarder mee. Zo hebben partijen die circulair werken en die gebruikmaken van elektrisch materieel (en dus minder CO₂ uitstoten) een voorsprong op partijen die dat niet doen.
Versterking Lauwersmeerdijk
Een goed voorbeeld van hoe Noorderzijlvest grondstoffen hergebruikt en de uitstoot van CO₂ beperkt, is de duurzame versterking van de Lauwersmeerdijk tussen Lauwersoog en de Westpolder. Die moet ons in de toekomst beschermen tegen overstromingen vanuit zee. Bij de start van de versterking werd de ambitie uitgesproken om de duurzaamste dijk van Nederland te realiseren. Circulariteit werd in het ontwerp meegenomen als randvoorwaarde, naast waterveiligheid, natuurontwikkeling en het beperken van uitstoot tijdens de uitvoering van de versterking.
Er is gekozen om de dijk landinwaarts te verhogen. Alle vrijgekomen klei kon worden hergebruikt in de versterkte dijk. Bovendien is de kruin van de dijk groen gebleven en hoefde deze niet te worden verhard. Daarmee is significant bespaard op asfalt. Bestaande zetsteenbekleding werd evenmin afgevoerd, maar hergebruikt als verharding en funderingslaag. Waar wél nieuw materiaal nodig was, werd dit regionaal gewonnen. En ook de overige grondstoffen zijn gebiedseigen. Zo kon serieus bespaard worden op transport, en dus op uitstoot.
Circulaire sloop
Aan de andere kant van het Lauwersmeer, in Zoutkamp, wordt het dieselgemaal H.D. Louwes vervangen door gemaal Hunsingo, dat iets verderop naast de Hunsingosluis is gebouwd. Dit nieuwe gemaal wordt niet alleen elektrisch aangedreven, maar kan ook meer water verpompen dan H.D. Louwes. Dat is nodig met het oog op klimaatverandering. Ook het nieuwe gemaal is ontworpen met circulariteit in gedachten. Zo is in het gemaal onder meer zo’n 30% betongranulaat verwerkt. Dat is een duurzaam bouwmateriaal gemaakt van oud betonpuin, afkomstig uit gesloopte gebouwen en infrastructuur. Dit puin wordt gebroken en gezeefd en dient zo weer als grondstof voor nieuw beton dat regionaal kan worden gebruikt.
Nieuw is dat het waterschap ook circulair te werk gaat bij de sloop van gemaal H.D. Louwes. In een hergebruikscan is in samenwerking met de aannemer in kaart gebracht welke materialen kunnen worden hergebruikt. Geen vanzelfsprekende klus als je bedenkt dat het gemaal in de jaren ’70 werd gebouwd, in een tijd dat bouwmaterialen na hun levensduur als afval werden beschouwd.
Vanuit H.D. Louwes krijgen onder meer de Brons-dieselmotoren een nieuwe bestemming en dat geldt ook voor delen van het hekwerk. Maar het hergebruik met de meeste impact is het opnieuw in de keten brengen van beton en staal. Betonpuin en gebruikt staal kunnen zo dienen als grondstoffen voor nieuwbouw of renovatie. Een bijkomend voordeel is dat Noorderzijlvest hiermee ook zorgt voor een reductie van CO2-uitstoot.
Fietsbrug Dwarsdiep
Het waterschap past hergebruik ook op kleinere schaal toe. Over het Dwarsdiep bij de uitkijktoren Oude Riet, tussen Boerakker en Marum, ligt een fietsbrug die bij de herinrichting van het beekdal zal worden verhuisd. In de toekomst zal het op die plek bij langdurige regenval te nat worden voor een fietspad. Waar een dergelijk verouderde brug vroeger zou worden afgevoerd als afval, kijkt het waterschap nu naar welke onderdelen kunnen worden hergebruikt.
De stalen liggers van de brug zijn nog in zo’n goede staat, dat het zonde zou zijn als deze in de oud-ijzerbak zouden verdwijnen. In de huidige plannen zullen de liggers opnieuw worden gebruikt in een nieuwe voetgangersbrug, die op een hoger gelegen plek over het Dwarsdiep komt te liggen.
Overigens hoeven herbruikbare materialen die vrijkomen bij sloop niet altijd meteen een nieuwe bestemming te hebben. Het waterschap slaat steeds vaker grondstoffen en materialen op in afwachting van een tweede leven, ook als de plannen daarvoor nog moeten worden ontwikkeld.
