De Dubbele Dijk bij Bierum, waar het binnengebied meebeweegt met het getij. Foto: Provincie Groningen
Een opening in de dijk maken om de zee bewust binnen te laten: heel lang was dat in Nederland volstrekt ondenkbaar. Toch is het precies wat Waterschap Noorderzijlvest heeft gedaan op twee plekken in de zeedijk tussen Lauwersoog en Delfzijl.
Ons kustlandschap verandert. De zeespiegel stijgt, en door klimaatverandering zullen weersextremen toenemen. In de komende decennia krijgen we te maken met verzilting, droogte én wateroverlast. Parallel daaraan neemt de druk op de biodiversiteit toe, óók langs de Groningse Waddenkust. Bij het versterken van de zeedijk kiest Waterschap Noorderzijlvest daarom voor een toekomstbestendige koers. Twee onlangs in gebruik genomen getijdenduikers, betonnen kokers waardoor zeewater heen en weer kan bewegen door de zeedijk, markeren die nieuwe brede kustvisie.
“We moeten leren dansen met het water”, zei dijkgraaf van Noorderzijlvest Roeland van der Schaaf al eens in deze krant. Heel lang hielden wij Nederlanders de zee buiten. We bouwden dijken, sloten doorgangen en mondingen af en maakten de grens tussen land en water zo hard en zo hoog mogelijk – het water moest buiten blijven. Dat heeft Nederland veel gebracht, zowel in veiligheid als in economisch opzicht. Maar klimaatverandering, zeespiegelstijging, verzilting en de achteruitgang van kustnatuur vragen om een nieuwe manier van denken.
Door water gecontroleerd binnen te laten, wil het waterschap de zee meer ruimte geven. Dankzij de nieuwe getijdenduikers – bij de Marnewaard en bij Bierum – beweegt een (klein) deel van het achterland weer mee met eb en vloed, voor het eerst sinds de Lauwerszee in 1969 werd afgesloten van de Waddenzee. In beide gevallen werkte Noorderzijlvest nauw samen met de provincie Groningen, die voor soortgelijke uitdagingen staat: bodemdaling, verzilting en verslechtering van de natuur vragen om een robuuste en veerkrachtige kust.
De Dubbele Dijk: proeftuin voor een nieuw soort kust
Bij Bierum stroomt sinds kort twee keer per dag zout water vanuit de Eems een getijdengebied in en uit. De ‘Dubbele Dijk’ bestaat uit een hoge zeedijk, een tweede lagere dijk landinwaarts en een gebied ertussen. Samen vormen de twee dijken een brede kustzone die bescherming biedt tegen hoogwater. Het getijdengebied en de tweede dijk vormen een buffer bij extreem weer. Met de
Dubbele Dijk onderzoekt het waterschap of zo’n bredere kustzone een alternatief kan zijn voor het steeds verder verhogen en verbreden van dijken.
Door de getijdenwerking ontstaat bovendien zeldzame brakwaternatuur en kan slib uit de Eems bezinken. Dat slib helpt niet alleen bij natuurontwikkeling, maar kan in de toekomst ook worden gebruikt als duurzaam bouwmateriaal voor dijken. Daarnaast wordt in het gebied door kennisinstellingen en ondernemers geëxperimenteerd met zilte landbouw en aquacultuur. Denk aan zeewier en lamsoor, maar ook aan zouttolerante gewassen die minder last hebben van verzilting in het gebied. Als alles gaat zoals gepland, laat de Dubbele Dijk zien dat waterveiligheid, natuur en economie elkaar kunnen versterken.
Marnewaard: meer ruimte voor de Waddenzee
Ook aan de westkant van Groningen werd onlangs een bijzondere getijdenduiker in gebruik genomen. Als onderdeel van de versterking van de Lauwersmeerdijk stroomde eind vorig jaar voor het eerst water vanuit de Waddenzee een getijdengebied in de Marnewaard binnen.
De getijdenduiker in de Lauwersmeerdijk verbindt de Waddenzee met de Marnewaard
Foto: binnAir
26 september: feest in de haven van Lauwersoog!
De versterking van de Lauwersmeerdijk is bijna afgerond. Vier jaar lang is hard aan de dijk gewerkt en waren grote delen afgesloten. Nu is de 9 kilometer lange dijk versterkt met extra’s voor de natuur, recreatie en verkeer. Om bij dit bijzondere moment stil te staan, organiseert het waterschap een feestelijke middag op de dijk op zaterdag 26 september, vanaf 14.15 uur. Vier de nieuwe dijk samen vanuit de haven van Lauwersoog, tijdens een gezellige middag vol activiteiten. Het programma vind je op lauwersmeerdijk.noorderzijlvest.nl
Het project Versterking Lauwersmeerdijk – Vierhuizergat laat zien dat een dijkversterking meer kan opleveren dan alleen waterveiligheid: natuurontwikkeling en klimaatbestendigheid zijn direct meegenomen in het ontwerp. De versterkte zeedijk voldoet ruimschoots aan de nieuwste veiligheidseisen en dankzij de getijdenduiker krijgt ook de ecologie een enorme boost: het nieuwe getijdengebied biedt straks leefruimte aan soorten als de lepelaar, bonte strandloper, spiering, driedoornige stekelbaars en zoutminnende planten zoals zeekraal.
Ook zijn kunstmatige riffen, getijdenpoelen en een nieuwe kwelder aangelegd. Daarmee ontstaat een veel geleidelijkere overgang tussen dijk en wad. Juist die zachte overgang is op veel plekken langs de Nederlandse kust verdwenen.
De maatregelen dragen bij aan de doelen voor Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Water, maar vooral aan een robuuster ecosysteem in de Waddenzee.
Door natuurontwikkeling meteen mee te nemen in de dijkversterking gaan waterveiligheid en natuurherstel hier – net als bij de Dubbele Dijk – hand in hand. En dat is hard nodig als we weer willen leren dansen met het water.
