Technisch manager Reinier Buringa bij de warmtewisselaars aan de kade
Een gemaal dat water verpompt én zichzelf op temperatuur houdt met warmte uit datzelfde water. Bij De Drie Delfzijlen, het iconische boezemgemaal van Waterschap Noorderzijlvest, is dat sinds kort werkelijkheid. Het waterschap past er aquathermie toe: een techniek die goed past bij de duurzame ambities. En die ook elders in Nederland volop kansen biedt.
Het is een koude en zonnige herfstdag in Delfzijl. Aan het Damsterdiep ligt gemaal De Drie Delfzijlen er prachtig bij. Het markante gebouw uit 1974 heeft de afgelopen tijd een ingrijpende metamorfose ondergaan. Om de afvoercapaciteit te vergroten, noodzakelijk met het oog op klimaatverandering, hebben de oude dieselmotoren plaatsgemaakt voor krachtigere elektrische exemplaren. Een win-win. Zo kan het gemaal niet alleen meer water afvoeren in natte perioden, maar is het meteen een stuk duurzamer geworden.
En er is nóg iets veranderd. Ook de verwarming van het grote gebouw is tegenwoordig elektrisch. Met warmte uit water, welteverstaan. En dat scheelt eveneens in de uitstoot van CO₂, want de oude verwarmingsinstallatie draaide op diesel. De laatste jaren weliswaar op plantaardige HVO100, maar toch: er werd nog altijd brandstof verstookt om het gemaal op temperatuur te houden.
‘Eigenlijk heel logisch’
Technisch manager Reinier Buringa van Waterschap Noorderzijlvest stond aan de basis van de overstap. „Aquathermie maakt gebruik van warmte die van nature aanwezig is in oppervlaktewater. En daarmee is het voor ons eigenlijk een heel logische keuze. Onze objecten liggen bijna altijd aan het water en dus is die warmtebron dichtbij.”
Het principe van aquathermie is in feite heel eenvoudig. Via warmtewisselaars wordt warmte aan het oppervlaktewater onttrokken.
Warmtepompen brengen die vervolgens verder op temperatuur. Buringa: „Toen we hierover werden geadviseerd door Energiewacht dachten we dat het ingewikkeId en duur zou zijn. Maar dat viel heel erg mee. In de basis werkt het net zo simpel als bij warmte uit de lucht of grond.”
Vorst- en vochtvrij
Buiten vallen ze alleen op als je weet waar je op moet letten: aan de kade naast het gemaal hangen, beschermd door stalen kooien, twee grote warmtewisselaars in het Damsterdiep. Samen met de warmtepompen die binnen staan, zorgen ze voor een verwarmingsvermogen van ongeveer 40 kilowatt. Die houden De Drie Delfzijlen in de koude maanden op een temperatuur tussen de 5 en 10 graden. „Dat is alles wat we nodig hebben om het gemaal en de installaties vorst- en vochtvrij te houden,” zegt Buringa. Het systeem is bovendien stil en energiezuinig. In tegenstelling tot een luchtwarmtepomp maakt de installatie buiten geen geluid. Een bijkomend praktisch voordeel.

Vaker toepassen
Ook de Unie van Waterschappen, de overkoepelende vereniging van alle 21 waterschappen, heeft aquathermie inmiddels omarmd. Via het landelijke Versnellingsprogramma Aquathermie moedigt de Unie waterschappen aan om de techniek vaker toe te passen. Nederland telt talloze gemalen en rioolwaterzuiveringen, waar vrijwel altijd warmte uit oppervlaktewater beschikbaar is.
Klimaatneutraal
In De Drie Delfzijlen ging Noorderzijlvest nog een stap verder in de besparing op energie. Buringa: „We konden veel van de bestaande leidingen en radiatoren opnieuw gebruiken in het nieuwe systeem. Circulair gebruik van grondstoffen past bij onze ambitie om in 2035 klimaatneutraal te zijn. We kijken bij renovaties en nieuwbouw steeds vaker hoe we materialen kunnen hergebruiken en onze CO₂-uitstoot kunnen verminderen.”

Voordat het water in het Damsterdiep naar zee wordt afgevoerd, verwarmt Noorderzijlvest er het gemaal mee Aquathermie houdt het grote gemaal en de elektromotoren op temperatuur





