Job Mol
Job Mol, directeur bestuurder van het Zorg Innovatie Forum (ZIF), heeft een scherpe blik op waarom veranderen in de zorg zo moeizaam gaat en waar volgens hem de oplossing ligt. „We zoeken vaak oplossingen op de as van ziekte en gezondheid, terwijl wat er echt aan onbehagen ten grondslag ligt vaak gewoon de zwaarte van het leven is. En het leven: dat kun je niet behandelen.”
Van zorg naar het bredere sociaal domein
Het ZIF is een netwerkorganisatie van zo’n dertig leden en beweegt mee met de ontwikkelingen in het zorglandschap. De organisatie werd in 2007 opgericht door Karin Kalverboer, die het stokje in juli van dit jaar overdroeg aan Job Mol. Waar de focus in de beginjaren vooral lag op zorg en innovatie, richt het ZIF zich inmiddels nadrukkelijker op het bredere sociaal domein en maatschappelijke vraagstukken.
„Wij agenderen onderwerpen op basis van signalen die we in ons netwerk ophalen. Vervolgens leggen we verbindingen die zonder onze energie niet zomaar waren ontstaan.” Wetenschappelijke kennis, praktijkervaring en goede voorbeelden komen daarbij samen. Het ZIF brengt partijen bij elkaar om vraagstukken te onderzoeken, nieuwe ideeën uit te proberen en te kijken wat in de praktijk werkt. „Die manier van werken typeert de rol van het ZIF. Verbinden, experimenteren en leren staan centraal. Steeds vanuit de vraag wat er in de praktijk of context nodig is.”
De leefwereld verbinden met de systeemwereld
In de beweging van zorg naar zorgen voor gezondheid ziet Mol een belangrijke rol voor het ZIF: de verbinding maken tussen de leefwereld van mensen en de systeemwereld van beleid en organisaties. „We geven de stem van de samenleving een plek. Het gedachtegoed daarbij: niet over ons, zonder ons.”
Een voorbeeld daarvan is Stem van Ouderen, een landelijk netwerk waarin ouderen via de Raad van Ouderen het ministerie van VWS gevraagd en ongevraagd adviseren. Het ZIF is coördinator van het landelijke netwerk en begeleidt vier van de acht regionale netwerken.
Ook Baanbrekend Perspectief, een loopbaantraject voor 55 plussers, laat de werkwijze van het ZIF zien. Het programma ontstond vanuit een vraagstuk rond vergrijzing en de positie van oudere werknemers op de arbeidsmarkt. Door samen met partners te onderzoeken wat nodig is, ontstond een programma dat inmiddels door meer dan 150 deelnemers is gevolgd.
Samen met onder meer de Hanzehogeschool, het UMCG, NHL Stenden en de Rijksuniversiteit Groningen wordt het programma verder ontwikkeld. De opbrengst zit niet alleen in het aantal deelnemers, maar ook in de verschillende manieren waarop mensen opnieuw naar hun loopbaan, werk en toekomst kijken.
Dat is kenmerkend voor de aanpak van het ZIF. Niet vooraf bepalen wat de oplossing moet zijn, maar ruimte creëren om te onderzoeken wat in de praktijk werkt. Vanuit die aanpak heeft het ZIF rond verschillende thema’s initiatieven en projecten opgezet, waaronder arbeidsmarkttransities, duurzame inzetbaarheid, cultuurparticipatie, inclusie, ouderenparticipatie en Alzheimer. Zo is ruimte ontstaan voor experiment, samenwerking en vernieuwing.
Aan de voorkant beginnen
Job Mol gelooft minder in verandering die van bovenaf wordt opgelegd. „Mensen willen wel veranderen, maar ze willen het niet opgelegd krijgen. Het moet dus van onderop komen. Daar richten wij ons op.” Volgens Mol ligt de toekomst vooral in het voorkomen dat mensen zorg nodig hebben. Dat vraagt om sterke buurten, gemeenschappen en sociale netwerken waarin mensen naar elkaar omzien en waarin gezondheid wordt ondersteund voordat problemen groot worden.
„Met onbeperkte middelen en menskracht zou ik veel meer inzetten op het voorkomen van de gang naar het medische circuit. Investeren in buurten en gemeenschappen waarin mensen naar elkaar omzien, met een infrastructuur die gezondheid stimuleert.”
Beweging
Van zorg naar gezondheid. Van behandelen naar voorkomen. En van oplossingen bedenken voor mensen naar oplossingen ontwikkelen mét mensen. Dat is de beweging waar het Zorg Innovatie Forum aan wil bijdragen. „De zwaarte van het leven kun je niet behandelen. Wel kun je die serieus nemen, luisteren naar wat mensen nodig hebben en hen daarin niet alleen laten staan.” Dat vraagt om een blik die vertrekt vanuit het dagelijks leven van mensen en tegelijkertijd oog heeft voor de wereld van beleid en organisaties. Door verbindingen te leggen, ruimte te maken voor experiment en goede ideeën verder te brengen. Want complexe vraagstukken vragen volgens het ZIF niet altijd om ingewikkeldere oplossingen. Het begint met goed luisteren en kijken naar wat er al gebeurt en mensen de ruimte geven om zelf mee te denken en mee te doen.
