Alfred Middelkamp, coördinator Energiesysteem, Industrie en waterstof bij Provincie Drenthe.
Eén ding is duidelijk als het om de energietransitie gaat: niemand kan het alleen. Daarvoor zijn de uitdagingen ten aanzien van beschikbare ruimte, netcongestie en regelgeving te groot. Overheden treden daarom steeds vaker op als projectpartner, waarbij per situatie in samenspraak met bedrijven en netbeheerders wordt gezocht naar een oplossing.
Ten aanzien van de industrie richt Provincie Drenthe zich op twee doelstellingen: bedrijven moeten van het gas af en cleantech moet kunnen groeien. Cleantech is een verzamelnaam voor vormen van technologie die bijdragen aan een schoner milieu en/of zorgen voor energiebesparing. Alfred Middelkamp, coördinator Energiesysteem, Industrie en waterstof bij Provincie Drenthe: „De energietransitie biedt de Drentse industrie veel kansen en het is van belang dat overheden, bedrijven en netbeheerders daarin gezamenlijk optrekken. Een gunstige timing, waarbij alle partijen tegelijkertijd aan de start verschijnen, is cruciaal voor de kans van slagen en daarvoor moeten we met elkaar aan tafel.’’
Elektrificatie
Afscheid nemen van fossiele brandstoffen is om diverse redenen noodzakelijk en gewenst. Ze zijn vervuilend, worden schaarser en duurder en maken ons afhankelijk van andere landen. Overstappen op elektriciteit is echter niet eenvoudig. Voor veel productieprocessen zijn hoge temperaturen nodig, elektrificatie vraagt forse investeringen, het stroomnet is verouderd en regelgeving maakt de uitvoering vaak onmogelijk. „Overstappen op elektriciteit betekent nieuwe machines, zwaardere aansluitingen en afhankelijkheid van een net dat nu al overbelast is. En zelfs na forse uitbreiding van het stroomnet, waar hard aan gewerkt wordt, is volledige elektrificatie niet altijd haalbaar’’, zegt Middelkamp. „Daarvoor hebben we twee keer zoveel stroommasten nodig als er nu staan en dat is vanwege ruimtegebrek onmogelijk. Waterstof is dan ook een noodzakelijke tweede energiebron. Het is de enige manier om de industrie van het gas af te krijgen.’’
Drenthe loopt, samen met Groningen en Friesland, voorop als dé waterstofregio van Nederland en Europa. Het Noorden is het stadium van plannen maken daarin al voorbij. „We hebben de infrastructuur, kennis en innovatieve projecten om onze koppositie in de energietransitie met waterstof te versterken’’, zegt Middelkamp. „En we richten ons op de hele waterstofketen: productie, transport, opslag en gebruik van waterstof in de industrie, mobiliteit en gebouwen. Het gaat hierbij om groene waterstof, afkomstig uit hernieuwbare bronnen. De industrie kan met waterstof hoge temperaturen bereiken voor hun productieprocessen, maar levert ook energie op momenten waarop de zon niet schijnt of de wind niet voldoende waait. Hernieuwbare waterstof kan dienen als energiedrager: een stof waarin energie is opgeslagen, die bij verbranding weer vrijkomt.’’
Waterstof-backbone
Op het terrein van GETEC in Emmen is te zien dat er op het gebied van waterstof al van alles gebeurt. „Voor inwoners zijn de ontwikkelingen nog niet zo zichtbaar en ik hoor dan ook vaak dat mensen het gevoel hebben dat er weinig gebeurt. Maar de industrie bereidt zich voor op het toepassen van waterstof. Drenthe heeft daarin zelfs een unieke positie: de eerste meters H2 backbone, oftewel het hoofdnetwerk voor waterstof, van Nederland lopen vanaf de GZI Next locatie (de voormalige gaszuiveringsinstallatie in Emmen, red.) naar het GETEC PARK.EMMEN. GETEC heeft al de mogelijkheid om waterstof bij te mengen op de huidige Warmtekrachtcentrales (WKC’s), die tegelijkertijd elektriciteit en nuttige warmte opwekken voor tal van bedrijven op het terrein. Verder is het ontvangststation voor waterstof op het terrein klaar voor gebruik. Dat heeft bij ingebruikname een capaciteit per uur die gelijkstaat aan het jaarverbruik van acht woningen.’’
‘De energietransitie biedt Drenthe mooie kansen’
Tussen de twee immense WKC’s zijn de buizen te zien die voorheen gas transporteerden, maar nu geschikt zijn gemaakt voor het transport van waterstof. De infrastructuur is er dus, evenals de vraag naar groene waterstof. De beschikbaarheid van waterstof en de hoge prijs zijn nog zaken die opgelost moeten worden, zodat het uiteindelijk voor de klanten op het GETEC PARK.EMMEN betaalbaar is. Voor de productie zijn elektrolysers nodig en daar heeft Drenthe geluk mee. In het Duitse Lingen, net over de grens, wordt namelijk één van de grootste elektrolysers ter wereld gebouwd die in 2028 een capaciteit van maar liefst 300 Megawatt kan leveren. De H2 backbone in Drenthe kan daar op aangesloten worden. Daardoor kunnen wij als één van de eersten gebruikmaken van deze energiedrager en zijn we voor tal van bedrijven een aantrekkelijke vestigingslocatie.’’
Cleantech
Een ander belangrijk onderdeel van de Drentse agenda ten aanzien van de energietransitie betreft cleantech, een verzamelnaam voor bedrijven die produceren voor de energietransitie. Daaronder vallen bijvoorbeeld opslaginnovaties, batterijtechniek, warmtesystemen en materialen die het elektriciteitsnet versterken. Ook in Drenthe zijn cleantech-bedrijven gevestigd. Zo produceert Paques Biomaterials een biopolymeer (PHA) met microben uit organische reststromen, in een pilot-installatie op het GETEC PARK.EMMEN. Ook kabelproducent Prysmian/Draka is hier gevestigd. Het bedrijf levert totaaloplossingen voor het transport van groene stroom. Informatie en inspiratie over innovaties op dit gebied worden gedeeld in het Experience Center Connect, op het terrein van de fabriek.
Cleantech groeit, maar bedrijven lopen vaak tegen remmende factoren aan: onduidelijke regelgeving en onzekere aansluiting op het stroomnet. Samen met partnerorganisaties werkt Provincie Drenthe aan beleid voor het stimuleren van nieuwvestiging, maar ook aan het koppelen van deze producenten aan landelijke en Europese regelingen en bedrijven die hun producten gaan gebruiken. Zo wordt onder meer bekeken wat nieuwe bedrijven en bedrijfsuitbreidingen kunnen bieden aan het bedrijventerrein op het gebied van energie-uitwisseling, opslag en duurzame energieproductie.
Naast bedrijven
„Bedrijven, netbeheerders en overheden hebben elkaar nodig’’, vertelt Alfred Middelkamp. „Als Provincie Drenthe hebben we doorlopend contact met gemeenten, maar ook met het Rijk en de Europese Unie zodat we voor industriepartners en mkb’ers als één contactpersoon kunnen optreden. Daarnaast zitten we niet meer tegenover bedrijven, maar naast ze. Voorheen vroegen we bedrijven een uitgebreid plan te laten indienen voor bijvoorbeeld een vergunningaanvraag en overheden waren gewend om uitsluitend te kijken naar regelgeving. Tegenwoordig hebben we met zoveel beperkingen te maken, dat de aanvraag bijna altijd afgewezen zou worden. Netcongestie, uitstoot van stikstof of geluidsnormen, er is altijd wel ergens een knelpunt. Tegenwoordig kiezen we ervoor om in een zo vroeg mogelijk stadium met elkaar aan tafel te zitten om te horen welke plannen bedrijven hebben en waar ze tegenaan lopen. Zo voorkomen we dat elke nieuwe situatie verzandt in interpretatieverschillen. De provincie vervult hierin een regierol door de eerste analyse te doen en bedrijven met elkaar te verbinden voor oplossingen.’’
Middelkamp adviseert ondernemers en locatiedirecteuren zich zo snel mogelijk op de wachtlijst te laten zetten voor een stroomaansluiting en samen te werken met buren. Dat advies geldt zowel voor mkb’ers als voor de industrie. „Neem contact op met de gemeente, provincie of een organisatie zoals Ik Ben Drents Ondernemer (IBDO). In een persoonlijk gesprek kunnen plannen en knelpunten besproken worden, om vervolgens samen op zoek te gaan naar oplossingen. Als overheden praten we met elkaar, met netbeheerders en met ondernemers. Aan die nieuwe werkwijze moeten we allemaal wennen, maar het is de enige manier om de energietransitie te versnellen. De kunst is om gezamenlijk en gelijktijdig aan de start te verschijnen. Investeringen van bedrijven, vergunningsverlening van overheden en uitbreiding van het elektriciteitsnet moeten op elkaar afgestemd worden, dat kan alleen in goed overleg en vanuit de gezamenlijke ambitie om CO2-uitstoot drastisch terug te brengen en groene groei mogelijk te maken.’’
Overbelast stroomnet
Samenwerking op bedrijventerreinen draagt volgens Alfred Middelkamp ook bij aan die ambities. „Voor ondernemers is het belangrijk om te beseffen dat ze niet langer alles op hun eigen kavel kunnen regelen. Vanwege netcongestie is het bijvoorbeeld niet verstandig om allemaal op hetzelfde tijdstip de elektrische auto’s op te laden. We moeten pieken en dalen samen opvangen.’’
Provincie Drenthe stimuleert en faciliteert daarom de ontwikkeling van energiehubs: samenwerkingen tussen bedrijven en organisaties om hun lokale energievoorziening te organiseren. Opwek, opslag en verbruik van energie worden slim op elkaar afgestemd, binnen de beschikbare capaciteit van het energienet. Zo wordt overbelasting van het elektriciteitsnet voorkomen en maken de bedrijven samen efficiënt gebruik van hun beschikbare energiebronnen. Omdat ze energie lokaal produceren en gebruiken, draagt een energiehub bij aan een slimmer, betrouwbaarder en duurzamer energiesysteem.
Ook ten aanzien van netcongestie liggen er in Drenthe kansen. Middelkamp: „Drenthe was de eerste die last had van een overbelast net, omdat we jarenlang maar één spreekwoordelijk stopcontact hadden: het hoogspanningsstation bij Zeijerveen. In Drenthe is de oplossing daardoor ook dichtbij. Wij hebben de mogelijkheid om meer stopcontacten aan te leggen. De totale netcapaciteit wordt vervijfvoudigd.’’
Wat doet de provincie Drenthe concreet voor bedrijven?
• Vervult een regierol in vergunningstrajecten
• Koppelt bedrijven aan netbeheerders, Rijk en EU
• Ondersteunt bij energiehubs
• Brengt cleantechproducenten en afnemers samen
• Denkt mee bij investerings- en elektrificatieplannen
