Marjon Feenstra en Anja de Haan
De zorg ook in Friesland betaalbaar en toegankelijk houden. Met dat doel hebben alle betrokken partijen in zorg, overheid en onderwijs beleid gemaakt voor de komende jaren. Onze mentale gezondheid en veerkracht speelt daarin een hoofdrol, vertellen Marjon Feenstra en Anja de Haan.
De uitdagingen in de gezondheidszorg zijn groot. Er is een toenemende vraag, een tekort aan personeel, steeds meer mensen wachten op behandeling. Om dat te veranderen, is betere samenwerking een voorwaarde. Voor het eerst hebben nu allerlei partijen binnen zowel de zorg als het sociale domein van huisarts tot ziekenhuis, van verslavingszorg tot ggz, revalidatie en ouderenzorg, het onderwijs, GGD, gemeenten en zorgverzekeraars afspraken vastgelegd in het Friese Zorgakkoord (FrIZA).
Marjon Feenstra en Anja de Haan werken al jaren binnen de publieke gezondheidszorg. Marjon is nu programmamanager Mentale Gezondheid en Veerkracht binnen FrIZA. „Ik wil laten voelen dat we er in de uitvoering niet alleen voor staan: we hebben genoeg geoefend, nu zetten we samen de volgende stap.”
Anja de Haan werkt binnen de Friese Preventieaanpak (FPA) in de coalitie mentale gezondheid met vele partijen aan preventie binnen mentale gezondheid. „Samenwerking moet niet alleen kloppen op papier, maar voelbaar verschil maken voor mensen in de praktijk.” Vanuit de FPA werkt ze ook aan de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht. Dit alles draagt bij aan de bredere FrIZA-opgave.
Wat zit er achter de klacht?
Marjon Feenstra schetst de hoofddoelen. „We moeten ervoor zorgen dat mensen sneller en beter worden verwezen en geholpen. De juiste zorg op de juiste plek op het juiste moment. Dat betekent ook dat we minder mensen doorverwijzen naar specialistische ggz. Die moet beschikbaar blijven voor mensen met complexere mentale zorgvragen. Waar die specialistische ggz-zorg niet nodig is, zoeken we een andere oplossing. De mens hoort centraal te staan, niet een klacht. En in de basis moeten we daarom samen zorgen voor een socialere samenleving, waarin we weer meer omzien naar elkaar.”
Een voorbeeld? „Stel dat iemand zich somber en depressief voelt en zich meldt bij de huisarts. Die verwijst iemand met die ‘mentale’ klachten door naar de ggz. Maar de vraag is: waarom voelt iemand zich zo? Met de juiste vragen hoor je het echte verhaal. Misschien heeft iemand schulden en een huisuitzetting dreigt. De oplossing daarvoor ligt niet in de geestelijke gezondheidszorg. Zoek de oplossing, bied passende hulp met (in dit geval) schuldhulp en gesprekspartners in het sociaal domein.”
De tijd nemen om te luisteren, gerichte vragen te stellen: handvatten voor passende zorg. „We beseffen ons heel goed dat we jaren soms een bepaalde richting zijn opgegaan in het systeem van de zorg, die niet heeft geleid tot de beste aanpak voor mensen met een hulp- of zorgvraag. Dat moet echt veel beter”, stelt Feenstra vast. „Niet denken vanuit een domein of hokje, maar mensen helpen vanuit een integrale blik op hun welzijn en gezondheid. Daarom kun je beter eerst een verkennend gesprek voeren, met mensen uit zowel de ggz als welzijn, voor je iemand doorverwijst. Het scheelt heel veel tijd als je weet waar je naar moet doorverwijzen. Daarom moeten we ook zorgen dat iedere zorg- of hulpverlener beter weet wat er waar beschikbaar is, want dat is nu vaak onoverzichtelijk.”
Praten en luisteren is de basis van preventie
De basis van die sterkere sociale samenleving, zoals Marjon Feenstra benoemde, speelt een belangrijke rol om te voorkomen dat mensen ‘in de zorg belanden’. „We moeten leren eerder signalen van elkaar op te pikken en dat begint bij omzien, luisteren en praten.” Het belang van ‘preventie’ is belangrijker dan ooit, stelt Anja de Haan. „Door te leren praten over je gevoelens, ontdek je dat dit heel normaal is en dat het bij iedereen weleens tegenzit. Als je daarmee leert omgaan, word je een stuk veerkrachtiger. Dat doe je door je ervaringen te delen, echt naar elkaar te luisteren, signalen op te vangen en er dieper op in te gaan.”
„Daarom werken we onder andere samen met scholen en bieden we lespakketten voor leerkrachten, zodat zij de mentale gezondheid bespreekbaar kunnen maken met leerlingen of studenten. Leren vragen hoe het met de ander is, belangstelling krijgen voor elkaar, kan helpen omdat je iets bespreekt en weet wat er speelt. Het kan simpelweg voorkomen dat gevoelens of klachten erger worden, mensen eenzaam raken, in een isolement komen of volledig in hun socialmedia-bubbel gaan zitten. Met elkaar leren praten, ervaringen delen en bereid zijn te luisteren. Dat is de kern van preventie.”
Wij maken het verschil
We leven in een complexe tijd, erkennen Marjon Feenstra en Anja de Haan. Individualisering, social media, prestatiedruk: het staat bijna haaks op die sociale samenleving, de mienskip waarin we omzien naar elkaar. Toch moeten we daar weer met elkaar naartoe. „We zijn hoopvol, omdat we allemaal mens zijn, sociale wezens met behoefte aan aandacht en contact. Het helpt enorm als we dat in onszelf toelaten, iets doen wat nodig is wanneer een ander erom vraagt, of je iets ziet waar jij het verschil kan maken”, stelt Marjon Feenstra. „Leer jezelf vanuit belangstelling en nieuwsgierigheid te verplaatsen in een ander. Misschien is het zo gek niet wat hij doet, het is alleen anders dan jij gewoon bent”, voegt Anja de Haan toe.
Luisteren, een praatje, belangstelling. Aandacht voor elkaar, nieuwsgierig naar wie die ander is. Mens zijn te midden van mensen. Stel dat dat weer ons ‘normaal’ wordt? Dat is meer dan prettig, veilig en vertrouwd. Het is het begin van een wereld waarin je jezelf kunt zijn en met elkaar kunt leven.
