Lolke Wijtsma
In een gloednieuw Spoedplein heeft streekziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten de acute zorg voor Zuidoost-Friesland samengebracht. Hier werken de Spoedeisende Hulp, Eerste Harthulp, Dokterswacht, Intensive Care en Hartbewaking nauw samen om snel te doen wat meteen nodig is. Dat vraagt om veel functionele ruimtes, slimme routes en een prettige inrichting voor iedereen. Een uitdagende opdracht, zegt architect Lolke Wijtsma: „Maar in goed overleg met de zorgprofessionals hebben we er echt wat moois van gemaakt.”
Tijdens een rondje over het nieuwe Spoedplein wordt de architect voortdurend begroet. „Het werkt hier hartstikke fijn”, zegt een medewerker in een centrale ruimte. „Lekker licht en je ziet ook wat van buiten.” Die lichtkoepel zit er niet voor niks, reageert Lolke Wijtsma. Licht geeft ruimte. „Dus: veel glas en ruime zichtlijnen voor een buitengevoel, maar zonder dat mensen zich van alle kanten bekeken voelen.” Privacy is in een ziekenhuis immers ook belangrijk.
Zo is ontwerpen voor de zorg altijd een zorgvuldig proces, waarin de architect oog moet hebben voor allerlei belangen. Wijtsma is het gewend. Als architect bij bureau VMEZ Architecten in Drachten werkt hij al zo’n 23 jaar veel met Friese zorginstellingen. Nij Smellinghe kent hij als zijn broekzak. In de afgelopen jaren ontwierp hij er onder meer al een zonnedak, nieuwe operatiekamers, poliklinieken en ook het schoolgebouw met auditorium van Firda.
‘Naarmate je verder komt, wordt ontwerpen steeds ingewikkelder’
Sterker nog: het kantoor van VMEZ Architecten zit aan de overkant van de weg bij het Drachtster ziekenhuis en Nij Smellinghe huurt zelf een kantoorruimte naast het architectenbureau. Die band loopt al lang, zegt Wijtsma. Dat heeft grote voordelen: „Wij weten alles van het gebouw en kunnen vanaf het begin meedenken, al voordat een vraag een echte opgave is.’’ Elke week is er overleg. En het vertrouwen onderling is groot.
Meedenken
De aanloop naar het Spoedplein begon zes jaar geleden. De intensive care had hard een nieuwe ruimte nodig, net als de hartbewaking. Toen dook het idee op om de dokterswacht, spoedeisende hulp en radiologie hierbij te trekken. Dan is apparatuur flexibeler te gebruiken, zijn ruimtes slimmer te delen en is expertise van artsen en verpleegkundigen beter te bundelen voor effectieve zorg. Bovendien: bij meer vraag naar spoedeisende zorg door vergrijzing en minder zorgpersoneel aan de andere kant is het goed om ervaren verpleegkundigen flexibeler in te kunnen zetten.
„En dan begint het meedenken”, zegt Wijtsma. Als architect bij VMEZ Architecten zet hij in op een functioneel ontwerp, al is het natuurlijk voor een architect wel een uitdaging om een gebouw zo mooi mogelijk te maken. Ook dan kunnen keuzes best ingrijpend zijn. „Zo hebben we hier de oude hoofdingang helemaal weggehaald om daar ruimte te maken voor het Spoedplein.”
Voor de zorg van nu was dat een spannende maar logische stap. Zo’n besluit stelt de architect wel voor veel puzzels. Hoe hou je alles overzichtelijk? Wat zijn handige routes, voor medewerkers en patiënten? Hoe organiseer je de zorg en pas je daar de ruimtes op aan?
Dat is in de zorg – vanwege een hoog verantwoordelijkheidsgevoel – altijd een lang en ingewikkeld proces, zegt Wijtsma met een glimlach: „Noem het maar kwadratisch complex. Naarmate je verder komt, wordt ontwerpen steeds ingewikkelder. Als architect moet je voortdurend superveel uitleggen over waarom je iets voorstelt en wat de speelruimte is om het toch nog anders te doen.”
Anders organiseren
Als de ruimte in een gebouw beperkt is, heeft een passende oplossing voor de een al gauw impact op wat een ander graag zou willen. „Die afstemming is deel van het spel.” Verandering geeft stress, maar ook dat heeft volgens Wijtsma best een voordeel: „Stress zorgt voor focus.” En met open en helder overleg kun je veel bereiken. Maar soms, als belangen blijven botsen, is het goed dat het management toch een knoop doorhakt. Bij het Spoedplein in Nij Smellinghe was de nieuwbouw meteen een goede aanleiding om de zorg anders te organiseren. Zo zijn verpleegkundigen steeds meer opgeleid om inzetbaar zijn op meerdere afdelingen, waar ze op dat moment het hardst nodig zijn. Die visie klinkt ook door in de ruimtes. Wijtsma: „Veel kamers zijn flexibel te gebruiken. We noemen dat een harmonicamodel, waarin je snel kunt schuiven. Zo zijn kamers van de Dokterswacht ook gemakkelijk te gebruiken als vergader- of kantoorruimte voor medewerkers.”
De puzzel is gelegd. En na een ingrijpende verbouwing, waarin functies geregeld tijdelijk moesten verplaatsen om ruimte te maken, is het Spoedplein open en volledig in gebruik. Wijtsma is er best trots op. „Bij Nij Smellinghe is iedereen ook supertevreden over de samenwerking en het resultaat.” Dan mag je bij een rondje over het plein als architect best blij zijn met de schouderklopjes van mensen die er elke dag werken.
